Poręczenie jest to rodzaj umowy, w której poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela wykonać określone zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik tego zobowiązania nie wykonał. W umowie tej uczestniczą zatem poręczyciel cudzego długu oraz wierzyciel; umowa ta zawsze jest związana z inną, podstawową umową, a mianowicie z umową pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem. To związanie (akcesoryjność) oznacza, że jeśli dług główny okazał się nieważny, to nieważne jest i jego poręczenie, jeśli dług główny został umorzony, to wygasa i poręczenie, ponadto poręczycielowi służą przeciwko wierzycielowi te zarzuty, które może podnieść i dłużnik główny (np. zarzut przedawnienia).

Do ważności oświadczenia poręczyciela wymagana jest forma pisemna, zastrzeżona pod rygorem nieważności, natomiast pozostała część umowy poręczenia nie musi spełniać tego wymogu.

Podstawowym obowiązkiem poręczyciela jest wykonanie zobowiązania, gdyby nie wykonał go dłużnik główny, czyli ten, kto je zaciągnął. Jeśli strony nie umówią się inaczej, odpowiedzialność poręczyciela istnieje równolegle z odpowiedzialnością dłużnika głównego. Jeżeli poręczyciel zaspokoi wierzyciela, sam wstępuje na jego miejsce i może się domagać od dłużnika wypełnienia zobowiązania.

W obrocie gospodarczym obok umowy poręczenia wykształciła się także instytucja gwarancji bankowej, w której jako gwarant występuje bank. Bank - gwarant zobowiązuje się wówczas wobec beneficjenta gwarancji (wierzyciela w stosunku podstawowym), że po spełnieniu przez niego określonych warunków zapłaty bank ten wykona na jego rzecz świadczenie pieniężne - bezpośrednio lub za pośrednictwem innego banku.

Gwarancja bankowa, w odróżnieniu od poręczenia, ma charakter samodzielnego zobowiązania banku, wyłącza bowiem w zasadzie wszelkie zarzuty, jakie mógłby podnieść bank jako gwarant przeciwko roszczeniu wierzyciela, z wyjątkiem zarzutu czasu trwania zobowiązania gwarancyjnego.