Możliwa jest na etapie przedsądowym (przed wytoczeniem procesu), czy w czasie trwania całego postępowania sądowego, jak również po jego zakończeniu. Ugoda jest korzystna wówczas, gdy można się spodziewać, iż dłużnik celowo będzie przedłużał postępowanie w sądzie, czy też ukrywał majątek. Ponadto ma ona sens także wówczas, gdy wierzycielowi bardziej zależy na szybkim odzyskaniu środków finansowych niż na ich całkowitym, lecz znacznie późniejszym odzyskaniu.

Cechą charakterystyczną ugody jest wzajemne ustąpienie przez strony z jakiejś części wzajemnych roszczeń, czy pretensji.

W sytuacji jeżeli roszczenie wierzyciela jest oczywiste, np. wynika z podpisanej przez dłużnika osobiście faktury VAT, wierzyciel może np. rozłożyć płatność na raty, względnie zrezygnować z części odsetek, czy też zobowiązać się, że zrezygnuje z odsetek w sytuacji uregulowania całej należności w określonym, krótkim terminie.

Ugoda może zostać zawarta także w postępowaniu sądowym (tj. już po złożeniu pozwu do sądu). Wierzyciel zawierając taką ugodę zyskuje na czasie, ponieważ po uprawomocnieniu i uzyskaniu specjalnej pieczęci sądu może przystąpić do odzyskania długu za pośrednictwem komornika.
W takiej sytuacji ustępstwem stanowiącym element ugody będzie nawet rezygnacja z kosztów procesowych lub części kosztów sądowych (które wierzyciel poniósł przy składaniu pozwu ? jest to koszt wpisu sądowego od wartości długu żądanego w pozwie), a w zamian za to wierzyciel uzyska znacznie szybciej tytuł egzekucyjny ? czyli szybciej będzie mógł przystąpić do odzyskiwania należności. A być może dłużnik dobrowolnie ureguluje należność.